ايرج افشار
281
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
بيم و هراسى داشتم بايد همانطور كه پادشاهان عيّاش قاجاريّه سرمشق داده و مردم نيز عادت كردهاند در اين اوان زمستان و اين موقع سخت از جاى خود حركتى نكنم و استراحت و فراغت حضر را بر زحمت و مشقّت [ 1 ] سفر ترجيح دهم . امرى كه بيش از هرچيز در اين موقع باريك عزم مرا در حركت قوّت مىدهد و قدمبهقدم بر سرعت من مىافزايد همانا عشق سرشار و خدمت به مملكت و هموطنان عزيز است كه همه وقت خاطر من را اسير خود مىدارد . مثل اين است كه در طبيعت من دشمنى غريبى بر ضدّ ناامنى ايجاد گرديده و من براى قلعوقمع اختلالكنندگان و سركشان خلق شدهام . زيرا كه بر من ثابت و مسلّم شده كه اساس هر اصلاح و اقدامى در اين مملكت بسط دامنهء امنيّت و آرامش است . مادام كه مردم فراغت نداشته و از نعمت امن و راحت برخوردار نباشند مجال آنكه به خود آيند و احتياجات زندگانى خويش را درك كنند و در صدد چارهجويى برآيند نخواهند داشت . در اين حال حاضر خادمترين مردم نسبت به ايران و قوم ايرانى كسى است كه به عمر ناامنى شومى كه در اين يك قرن و نيم استيلاى قاجاريّه همهچيز ايران را ضعيف و سست و بىاعتبار كرده خاتمه دهد و اگر با حرام كردن خواب و خوراك و تنعّم و راحت هم باشد بكوشد تا سر اين مملكت ستمديده را بر بالين استراحت نهد . كسى كه با نظر دقّت تاريخ سلطنت قاجاريّه را مطالعه كند و اوضاع ايران را در آن عصر و زمان با غور و تعمّق از نظر بگذراند مىبيند كه مردم بدبخت اين مملكت در آن دورهء تيره چه كشيده و چگونه اعراض و نواميس ايشان هر روز دستخوش دستبرد فلان ايل يا فلان ياغ سركش بوده است . خدا را شكر مىكنم كه هماكنون كه براى سركوبى يك نفر از همان ياغيان يادگار عهد قاجاريّه حركت مىكنم نمايندگانى از آن ايلات سركش را كه از ايّام صفويّه تا اين تاريخ هيچوقت دولت مركزى بر آنها تسلط نداشته همراه خود دارم و همانها امروز از حاميان مخصوص منند . [ 2 ] اگر سلاطين قاجاريّه به جاى عيّاشى و تنپرورى و غلطيدن در بستر ناز و تنعّم براى توسعهء امنيّت و راحت رعيّت بشخصه قدمى برمىداشتند و اندك مدّتى تحمّل رنج سفر و مشقّت را مىكردند با علاقهء ذاتى و سابقهء تاريخى كه در طبع مردم